Sosyal Psikoloji

Sosyal Psikoloji Nedir:

Sosyal ve kültürel ortamdaki birey davranışlarının özelliklerinin ve nedenlerinin bilimsel şekilde incelenmesi

Kişinin başka kişilere ilişkin davranışlarının incelenmesi

KLASİK BİR SOSYAL PSİKOLOJİ  TANIMI:

Bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının, başkalarının gerçek, hayal edilen veya gizli varlığından etkileniş tarzını anlama ve açıklama çabası (Allport, 1968)

Her sosyal psikolog, sosyal psikoloji kendi çalışma alanına bağlı olarak yapmaktadır.

Daha önce ortaya koyulmuş tanımlamalar bugün de geçerliğini korumaktadır.

Bu tanımlamaların birine doğru demek yerine birkaçını ele alıp ortak yönlerini bulmak daha faydalı olacaktır.

BU TANIMLARA GÖRE SOSYAL PSİKOLOJİ:

Toplum içindeki birey davranışı bilimi

BU TANIMLARA GÖRE SOSYAL PSİKOLOJİNİN ÇALIŞMA BİRİMİ:

Birey

Çeşitli Sosyal Psikoloji Tanımları:

İnsanların sosyal gruplara katılmaları sonucu ortaya çıkan davranış düzenliliklerini incelemesi

Çoğunlukla sembolik nitelikteki etkileşimi incelemesi ve organizma-çevre karşılıklı etkileşimini kapsaması

Sosyal çevre tarafından kontrol edilen, etkilenen ve sınırlandırılan insan davranışını  incelemesi

İKİNCİ GRUP TANIMLARIN ÖZELLİĞİ:

Vurgunun bireyin davranışından SOSYAL ETKİLEŞİME ve SOSYAL ÇEVREYE kayması

Bu tanımlara baktığımızda ise vurgunun bireyin davranışından sosyal etkileşime ve sosyal çevreye doğru kaydığını görüyoruz.

Bu iki grup tanım bize farklı şeyleri vurgulasa da ikisinde de sosyal etki ve birey davranışı üzerinde durulmakta ve bireyi ya da davranışlarını sosyal çevre içinde incelemekten bahsetmektedir.

 

Sosyal Psikolojinin iki akımı 

Psikolojik Sosyal Psikoloji

Sosyolojik Sosyal Psikoloji

 

1908: 2 sosyal bilimci ayrı ayrı 2 sosyal psikoloji kitabı yazmış

Psikolog

Sosyolog

Yine bir grupta bireyin bir grupta çevrenin vurgulanması sosyal psikolojinin bünyesinde paralel olarak psikoloji ve sosyoloji akımlarının olduğunu göstermektedir.

Sosyal psikolojide etkin olan bu iki akım sosyal psi. Bilim dalı olarak başlangıcından beri görülmüştür. Mesela 1908’de …..

Psikolojik Sosyal Psikoloji

İçten-dışa (bireyden-çevreye)

Sosyolojik Sosyal Psikoloji

Dıştan-içe (çevreden-bireye)

 

Psikolojik: bireyin davranışını ve bunun nedenlerini sosyal çevre içinde fakat birey düzeyinde anlamak açıklamak. Asıl incelenecek olan birey, onun toplum tarafından etkilenen duyguları, tutumları, güdüleri, öğrenme ve algılarıdır. Bireyin davranışlarını onun nedenlerini toplum içinde incelemek.

 

Sosyolojik: araştırma konusu sosyal çevre ya da grup

 

Kişilerarası etkileşim, iç olaylar değil…

 

Peki sosyolojiden farkı nedir? Sosyoloji olayları toplum düzeyinde inceler…sos.psi araştırma konusu daha dardır: mesela kişi-çevre etkileşimi gibi…

 

En Genel Şekliyle Sosyal Psikolojinin konusu:

Birey-Toplum (Grup) etkileşimi

 

Birey ve toplum birbirinden bağımsız düşünülemez…çünkü birey toplum içindedir…toplumun değerleri,normları, kuralları, değerleri, tutumları ise bireyin içinde davranışlarında, yaşayışındadır…

 

Sosyal Psikolojinin diğer sosyal bilimler arasındaki yeri:

Psikoloji ve sosyoloji

Bu disiplinlerin birleşme noktası

Sosyal psikolojiye neden ihtiyaç duyulmuştur?

Yeni bir bakış açısı

 

Sosyal psikoloji için önemli bir başka sosyal bilim:

Çünkü psi:daha çok davranışa odaklanıp kişinin toplum içinde yaşadığını önemsemeyebilir. Sos: ise kişilerin bulundukları ortama kişisel özelliklerini getirdiklerini ya da getirebileceklerini birey olana kişinin değerini önemsemeyebilir. BU YÜZDEN SOSYAL PSİ. BU SORUNA CEVAP BULDUĞU İÇİN ÖNEMLİDİR. 

 

Sosyal Psikoloji’ye Yöneltilen Eleştiriler:

 

Sosyal psikolojinin herkesin bildiği gerçekleri göstermesi ve bu sebeple önemsiz olması

Araştırma sonuçlarının insanları belli amaçlar uğrunda yönlendirmek için kullanılabileceği ve bu sebeple tehlikeli olduğu

Sosyal Psikolojinin Tarihsel Gelişimi:

Eski YUNAN felsefesi

NEDEN??

Eflatun: insan-toplum ilişkisi

Aristo: sosyal etki ve ikna konusu

 

ANCAK,

Sosyal psikoloji konusu ve cevaplamaya çalıştığı sorular bakımından eski olsa da,

Soruların cevaplarına yaklaşımı, yani bilimsel bir yaklaşımla sorunlara eğilmesi çok da yenidir.

 

Bugün sosyal psikologlar tarafından cevaplanmaya çalışılan sorular eski düşünürler tarafından çalışılmış ve cevapları felsefede aranmıştır…

 

Hatta daha eskilere gidip, hamurabi kanunlarında da sosyal düzenle ilgili maddelerden söz edilebilir.

 

Buna bağlı olarak sos.psi konuları ve soruları insanlık tarihi kadar eski olsa da buna cevap arayışı yöntemi yenidir.

 

Bilim dalı olarak ortaya çıkışı: 19. yy sonları

17. ve 18. yy daki gelişmelerin sosyal psikolojinin oluşmasına katkısı büyük:

İngiliz filozofları

Birey-toplum ilişkisi kapsamında, sosyal davranışın dayandığı güdüler

Toplum-birey ilişkisi:

Bilimsel yaklaşımla değil

Kişisel gözlem, sezgi, tahmin, mantığa dayalı

Sosyolojinin bir bilim olarak belirmesi

Comte “morale positive” sosyal psi. benzeyen bir kavramı geliştirdi…

“sosyal kontrat” yani kişi-toplum uyumunu ve sosyal düzeni açıklamaya yönelik bir kavram.

Toplum ve toplumsal konuların ön plana çıktığı grup ruhu,grup zihni kavramı vurgulandı

Grubun birey üstündeki varlığı, niteliği

Karşı Görüş: Sembolik etkileşim görüşü hakim

Bireyde sosyal benliğin gelişmesini açıklamaya yönelik

Farklı kişiliklere rağmen nasıl insanlar benzer davranışlar gösterek sosyal bir düzen oluşturuyorlar?

Diğer Karşı Görüş: Bireyi ve birey davranışını vurgulayan grup psikolojisi diye bir şey olmadığını söyleyen görüş

1920lerde ise:

Pozitivizm ve deneysel  yöntem

Sosyal gerçekle uğraşmaya başladılar

Görgül araştırmalar ön planda

Sosyal Psikolojinin Bir Çalışma Alanı Olarak Belirmesi:

Sosyal psikolojinin başlangıcı olarak kabul edilen tarih: 1908

Sosyal psikoloji adını taşıyan 2 ders kitabı

İngiliz psikolog: Mc Dougall

Amerikalı sosyolog: Ross

 

Sosyal Psikolojinin Alanının Bilimsel Gelişimi:

 

1920-1930lar arası:

Davranışçılık görüşünün yaygınlaşması

Deneysel yaklaşıma verilen önem

Psikolog kökenli sosyal psikologlar:

Sayısal çalışmalara, ölçme ve deney yapmaya önem verme

Tutum örneği…

 

Tutum örneği: gerekli kuramsal çalışmalar yapılmadan daha tutum tanımı yapılmadan, tutum ölçmek için çeşitli ölçekler kullanıldı…

 

Sembolik etkileşim kuramı: biyolojik bir varlık olarak doğan insanın nasıl bir sosyal birey olduğunu, ve sosyal birey özelliğinin sosyal düzenin psikolojik temelini meydana getirmesini vurgulamaktadır.

1920-1930lar arası

Sosyolog sosyal psikologlar ise:

Kuram geliştirme çabasında

G. H. Mead

C. H. Cooley

-Sembolik etkileşim kuramı

-Kuramsal görüşün görgül araştırmalarla desteklenmesi eksik

1930ların sonları:

Sosyolog sosyal psikologlar: kuramsal düzeyde

Psikolog sosyal psikologlar: görgül araştırma düzeyinde ilerleme gösterdiler.

Birbirleriyle yeterli ilişki yok

2. Dünya Savaşı hemen öncesindeki 3 temel gelişme:

Kurt Lewin ve öğrencilerinin GRUP DİNAMİĞİ ÇALIŞMALARI

Grup yapısı ve sürecini hem kuramsal hem de görgül olarak incelemişler

Grup konusunun sosyal psikolojideki biçimlenişine katkıda bulunmuş

Zamanın önemli sosyolojik görüşlerini bilen ve özellikle SEMBOLİK ETKİLEŞİM kuramını benimsemiş psikolog neslinin ortaya çıkması

Öncüsü: Muzaffer Sherif (1935, 1936): ilk defa laboratuvar ortamında sosyal normların oluşumunu gerçekleştiren ve inceleyen

Amerika’da ilk defa endüstri ve devlet fonlarının sosyal psikolojik araştırmalar için kullanılmaya başlanması

Sosyal psikolojinin uygulama alanlarını genişletmiş

Sosyal psikolojinin niteliğini değiştirmiş

Hawthorne çalışmaları: sosyal davranışın incelenmesi

Carl Hovland ve ark. çalışması: etkileyici iletişim ilgili laboratuvar deneyi

 

Sos.psi.bugünkü duruma gelmesinde önemli rol oynamıştır…

 

2. kısım: ne o ne o…allport: bireycilerin yaptığı gibi grup olayını biyolojiye indirmiş ne de ve mc dougall: grup, toplum, kültür kuramcıları gibi grup ruhuna grup olayına soyut bir açıklama getirmiş açıklamaları…

 

3. Kısım araştırmalar, tutum değişimi kuramına temel sağlıyor…

 

Sosyal psikolojinin ilerlemesine katkıda bulunan diğer etkenler:

Akademik hayatta davranışçılığın gelişimi, kavram ve yöntem bakımından katkı

Sosyal öğrenme kuramı

Sosyal-kişisel etkenlerin algıya etkisi: YENİ GÖRÜŞ

Kişilik psikolojisindeki gelişmeler

Psikanalitik görüşün önyargılı ayırımcı tutumları çözümlemede uygulanması

Kamuoyu yoklamalarıyla politik tutum ve bunlardaki değişimin ölçülmesi

1930lardan sonra sosyolojideki çeşitli gelişmeler:

Mead ve Cooley’in katkıları (Sembolik etkileşim)

Göreli yoksunluk, rol, rol çatışması, statü,  yabancılaşma,

Gruplara katılarak gözlem yöntemiyle yapılan sosyolojik çalışmalar: doğal grup hakkında bilgi

Küçük toplum yapısı ve kültür incelenmesi

Sosyal psikolojinin ilerlemesine katkıda bulunan diğer etkenler:

Antropolojide 1930larda başlayan ve 1940ların sonuna kadar devam eden kültür-kişilik akımı, antropoloji ve psikolojinin yakınlaşmasını sağlamış

Bu akım içinde psikolojik kavramlar antropologlar tarafından çok fazla kullanılmış

1950lerde bu çok fazla tepki almış ve antropoloji ve psikoloji tekrar birbirinden uzaklaşmış

Sosyal psikolojinin ilerlemesine katkıda bulunan diğer etkenler:

1930 ve 1940ların antropoloji ve psikoloji ortaklığı sadece belirli konularda kendini göstermiş (Kluckhohn, 1954):

Psikanalitik kavramlar

Öğrenme psikolojisi kavramları

Projektif testler

Günümüzde de antropoloji ve psikoloji ortaklıkları görülmekte

Kültürler arası araştırmaların artışı (özellikle 1970ler)

 

Sosyal psikoloji'nin ilişkili olduğu alanlar:

Psikoloji

Sosyoloji

Antropoloji

Psikolinguistik

Siyaset bilimi

İletişim

İktisat

Nüfus bilimi

 

 

ÖZETLE:

1950ler: sosyal psikoloji içinde sosyoloji ve psikolojinin ilk sentezi

Newcomb (1950): sosyal psikoloji kitabı

Lindzey (1954): 2 ciltlik sosyal psikoloji el kitabı

1950ler de  sosyal psikolojik araştırmalar sayıca artmış

1960 ve 1970lerin ki ise sayıca daha da fazla

Lindzey’in sosyal psikoloji el kitabı yenilenmiş: 5 cilt halinde basılmış (Lindzey ve Aronson, 1968)

1960larda ders kitapları ve okuma kitapları sayısı da artmış,

Paralel bir şekilde, sosyal psikolojik konulara değinen bilimsel dergiler de sayıca ve kapsam bakımından artmış…

 

1970lerden Günümüze Sosyal Psikoloji:

Sosyal psikoloji tanımı, çalıştığı temel konular ya da problem açısından yapılmaktadır.

Sosyal davranış ya da ele alınan problem

Tek seferde (kesitsel)

Zaman içinde  (boylamsal) incelenebilir

Boylamsal inceleme

Sosyalleşme ve sosyal gelişim süreci

Kesitsel inceleme

Sosyalleşmiş kişilerin sosyal ortam içindeki ilişkileri

1980lerden sonra sosyal psikolojiyi sistematik bir şekilde incelemek pek mümkün değil

Yeni ve devam eden bir dönem olması ve içinde bulunduğumuz gelişimi zamanın sağladığı yaklaşımla incelemek biraz zor

Son 10 yılda sosyal psikolojik çalışmaların genel olarak  ve özellikle Amerika’da çok artması, ana hatlarının belirlenmesinin zor olması

Buna rağmen 1980lerden sonra sosyal psikolojide gelişmeler

Bilişsel sosyal psikoloji

Amerikalı psikolog A. Anastasia (1992) psikoloji içinde gelişen iki yeni alandan bahsediyor:

Yaşam boyu gelişim psikolojisi

Kültürler arası psikoloji

Sosyal ve psikolojik araştırma ve kuramların uygulamalara yönelmesi

Sosyal psikolojik bilgi birikiminin insan refahına hizmet etmesi


Yorumlar - Yorum Yaz